De virtuele gemeenschap
in nl.misc
In de loop van
de jaren heeft zich in misc een hechte virtuele gemeenschap ontwikkeld.
Naast het delen van een eigen taal staan de bewoners elkaar bij in tijden
wanneer het minder goed gaat en delen ze in elkaars vreugde als er een
heuglijke mededeling wordt gedaan. De nieuwsgroep is een onderdeel van
het sociale leven geworden en dat terwijl mensen elkaar over het algemeen
alleen via Internet kennen. De meesten hebben elkaar nog nooit fysiek
gezien. Hoe een nieuwsgroep kan ingrijpen in het leven van de bewoners
blijkt als een van de vaste schrijvers van misc, Karin Spaink, plots
opgenomen moet worden in het ziekenhuis.
Begin augustus 1995 meldt Spaink dat ze in verband met een vermoedelijk
nieuwe aanval van MS direct naar het ziekenhuis moet. Ze is niet eens
in staat om het bericht zelf nog in de groep te zetten, dat doet een
medebewoner voor haar. Het ziet er allemaal zeer ernstig uit. In tegenstelling
tot een eerdere keer is Spaink niet in staat om tijdens haar verblijf
in het ziekenhuis verslag te doen van haar ervaringen. Iedereen in de
groep is bezorgd om Karin en ieder probeert op zijn of haar eigen manier
zijn medeleven en warmte aan haar over te dragen. Velen sturen natuurlijk
elektronisch een berichtje, maar er komen zeker ook nog twintig ansichtkaarten.
Er zijn zelfs mensen, Spaink heeft ze nog nooit ontmoet, die besluiten
persoonlijk langs te gaan. De band wordt zodanig sterk bevonden dat
ze een ‘wildvreemd’ iemand in het ziekenhuis gaan opzoeken. Ook wordt
spontaan een actie gestart voor het inzamelen van geld om een bos bloemen
namens misc aan Spaink te kunnen aanbieden.
In het ziekenhuis blijkt dat Spaink geen MS-aanval heeft gehad, er evenmin
sprake is van een tumor waarvoor ze erg bang is geweest, maar dat het
om een lichte hersenbloeding gaat. Ze komt dolgelukkig en opgelucht
uit het ziekenhuis. Als dank voor de vele blijken van medeleven en warmte
schrijft ze een verhaal waarin ze vertelt dat het adres kspaink@xs4all.nl
geen echt persoon is, maar een onderzoek naar de sociale aspecten van
het Internet:
Wij hebben Karin
Spaink (verder aan te duiden als: KS) als onderzoekscase gebruikt. Van
haar is bekend dat zij aan MS lijdt. Onze opzet was als volgt: introduceer
iemand onder deze naam op het net, zorg dat de mede-nieuwsgroepleden
deze KS daar leren kennen, bevorder dat zij op een zekere mate van affectie
in de nieuwsgroep kan rekenen en schakel haar dan plotseling 'wegens
ziekte' uit; onderzoek vervolgens in welke mate leden van de nieuwsgroep
deze affectie in analoge vormen uiten.
Vier weken geleden
namen wij onze onderzoekscase abrupt uit de roulatie en Francisco van
Jole postte een dramatische oproep waarin werd medegedeeld dat KS met
spoed in het ziekenhuis moest worden opgenomen. Al snel volgden er -
zoals door het onderzoeksteam voorspeld - postings waarin sympathie
en medeleven werden geuit. Op het account kspaink@xs4all.nl werden talrijke
bezorgde, troostende en anderszins meelevende mailtjes ontvangen. Ook
analoge uitingen van medeleven - waar het ons team om te doen was -
bleven niet uit. Er werden ruim twintig ansichtkaarten bezorgd bij de
VU, het ziekenhuis waarin KS zogenaamd verbleef; er kwam zelfs bezoek.
Daarop had het team zich voorbereid: afgesproken was dat KS zich tijdens
bezoekuren zou ophouden in de rookruimte van de afdeling waar zij naar
mededeling verbleef. Om het geheel zo levensecht mogelijk te maken,
deden daartoe ingehuurde professionele acteurs zich voor als bezoekers
en vrienden van KS: 'Lies', 'Jos' of 'R'. Geen van de bezoekers is het
overigens opgevallen dat KS nooit op 'haar kamer' verbleef.
Wij moeten echter
zeggen dat zelfs wij verbaasd waren toen zich in de betreffende nieuwsgroep
een spontane inzamelingsactie ontvouwde, een actie die tot doel had
een fiks boeket bloemen te bekostigen die afgeleverd zou dienen te worden
bij KS.
Resumerend kunnen wij alleen maar concluderen dat er inderdaad sprake
is van overdracht van digitale affectie naar analoge affectie en wij
raden een vervolgonderzoek naar digitale groepsprocessen, relaties en
contacten dan ook *zeer* aan.
Was getekend:
Stichting Passie Beheer
voor al uw on-line onderzoek.
Dit bericht slaat
in als een bom. Veel vaste bewoners zijn zeer verbolgen dat ze zijn
gebruikt en misschien zelfs wel misbruikt voor een onderzoek zonder
dat ze daar iets van hebben gemerkt. Ze vinden het een rotstreek dat
ze zo zijn behandeld. Een aantal mensen, waaronder Truus, geeft direct
al aan dat het een grap moet zijn, maar het duurt even voordat iedereen
dat door heeft. Er is zelfs een excuus met uitleg van Spaink voor nodig
om alles recht te zetten:
Van verschillende
kanten heb ik inmiddels te lezen gekregen dat niet iedereen deze posting
- die bedoeld was als grap - kon waarderen of als zodanig begrepen heeft.
Dat vind ik uiterst vervelend, juist omdat ik alle ansichtkaartjes en
mailtjes en postings zo op prijs stelde en ze immens lief vond...
Bij deze mijn alleroprechtste excuses.
Spaink wil op haar
eigen manier de mensen bedanken voor het medeleven dat ze hebben getoond
en heeft daarvoor de ‘Stichting Passie Beheer voor al uw on-line onderzoek’
in het leven geroepen. Doordat lichaamstaal onzichtbaar is op Usenet
en je alleen beschikt over smiley’s, tekens die een glimlach voorstellen,
is het niet altijd even eenvoudig voor andere mensen onderscheid te
maken tussen een serieus en een als grap bedoeld bericht. Ook de mensen
die zelf regelmatig grappen maken, hebben moeite met het onderscheid.
Spaink heeft ingeschat dat, gezien de andere grappen die gemaakt worden,
ook in deze situatie een wrange grap het beste middel is om alles te
relativeren. Ze wil het patiënt-zijn van haar afgooien en verdergaan
met het gewone leven. Het is haar manier van omgaan met de situatie.
Dit voorval laat duidelijk zien dat mensen die elkaar niet of nauwelijks
buiten het Internet kennen, toch via een dergelijk medium met elkaar
verbonden kunnen zijn en oprecht medeleven kunnen hebben met alles wat
een ander overkomt. Het maakt dezelfde menselijke gevoelens van warmte,
gebondenheid en betrokkenheid los, of je nu de mensen wel eens fysiek
hebt gezien of niet. Het laat degenen die overtuigd zijn dat echte communicatie
niet via zo’n asynchroon, nietszeggend medium mogelijk is, duidelijk
zien dat de mensen in de nieuwsgroepen Usenet puur als middel zien.
Een middel waarmee ze in contact komen met anderen, mensen die ze in
het dagelijks leven niet zo snel tegen zullen komen, maar die zeer zeker
de moeite waard zijn om te leren kennen.
De ‘grap’ van Karin
heeft gelukkig geen blijvende invloed op het medeleven in de groep.
Als de cd-boekjes van Piens band Capablanca? geheel de mist in gaan
en er zelfs geen cd-hoesje dreigt te zijn bij de presentatie van het
schijfje, worden prompt door allerlei mensen in misc oplossingen aangedragen.
Tegelijkertijd worden bestellingen voor de cd geplaatst, want iedereen
in de groep wil dit product, waarop zo hard is gezwoegd, dat hebben
de bewoners zelf meegemaakt, toch ook wel eens horen.
In een gemeenschap
speelt niet alleen het deelnemen in elkaars ellende een rol. Net zo
belangrijk zijn de incrowd-grapjes en de ‘urban legends’ die ontstaan.
Door dingen met elkaar mee te maken en dat onderling uit te wisselen
in berichten, wordt een eigen geschiedenis, een eigen verhaal geschreven.
Een geschiedenis die ook bij nieuwelingen in de groep een eigen leven
gaat leiden en zelfs wordt overgenomen. Zo blijft de gemeenschap in
stand.
Eén van die steeds
terugkerende dingen in misc is het aanbieden van een drankje aan nieuwelingen.
Over het algemeen de taak van Patricia, Anco of Pien, maar ook anderen
bieden een helpende hand. In het begin krijgen de nieuwelingen sjokomel
aangeboden. Door de promotie van deze voortreffelijke drank, zijn ook
anderen aan de sjokomel gegaan. Jaap Verhoeven ziet dat de handel bloeiende
is en plaatst een eigen drank in de misc-markt, de zomerbowl. Er wordt
in die tijd hard gestreden om klanten. Geen enkel middel wordt geschuwd.
Zo zijn er zelfs reclame-T-shirts tijdens bijeenkomsten van misc ‘in
het echte leven’ (een paar keer per jaar komen de bewoners ergens in
het land bij elkaar). De zwarte shirts dragen de gouden opdruk C[~],
als visuele uitstraling van een kop zeer hete chocolademelk. Vervolgens
komt Arthur van Leeuwen op eigen initiatief met een zelf gefabriceerd
sjokomel-T-shirt dat er net iets anders uit ziet. Onduidelijk blijft
of Arthur wordt betaald door de zomerbowlmakers om sjokomel in een kwaad
daglicht te stellen.
Niet alleen drinken
is een populair onderwerp, ook in ander opzicht wordt de inwendige mens
niet vergeten. Zo bieden Abigail en Patricia zeer goede maďskinderen
te koop aan uit de APK: Abigails en Patricia’s Kinderboerderij. Niet
een kinderboerderij zoals we die ‘in het echte leven’ kennen, een plek
waar kinderen kennis kunnen maken met verschillende dieren. Dit is een
echte boerderij waar maďskinderen gekweekt worden die in de nieuwsgroep
aangeboden worden voor barbecues en als snacks voor tussendoor. Volgens
de eigenaren van APK worden de kinderen op kindvriendelijke manieren
vetgemest en wordt alleen de fijnste kwaliteit in de handel gebracht.
Vooral de jongere exemplaren doen het goed.
Nieuwelingen snappen in eerste instantie niets van dit verhaal, maar
al snel gaan ook zij aan het maďskind. De APK is zo succesvol dat met
de verhuizing van Abigail naar de VS het concept van de kinderboerderij
gewoon meegaat:
Abigails en Patricia's
kinderboerderij goes USA!
Patricia gaat de
dagelijkse leiding van de Nederlandse kinderboerderij doen, terwijl
ik de US division ga opzetten. Patricia en ik zijn allebei voor 50%
eigenaar van ‘Abigails en Patricia's kinderboerderijen International’,
de holding die eigenaar is van de diverse kinderboerderijen.
Maďskinderen zijn
niet de enige etenswaren in misc. Heleen Hayes staat bekend om haar
voortreffelijke (echte) taarten, die ze zowel gevraagd als ongevraagd
voor mensen maakt. Taarten zijn trouwens niet het enige handelsmerk
van Heleen. Ze staat er ook om bekend met een grote pot (virtuele) groene
zeep in misc rond te lopen. Mensen die vloeken, vuile taal uitslaan
of dingen in hun mond nemen die ongewenst zijn, krijgen de groene zeep
om grondig hun mond mee te spoelen. Op deze manier zorgt de groep voor
een bepaalde zelfregulatie.
Verder is het elk
jaar rond carnaval weer de vraag hoe Pien zich dit jaar zal verkleden
voor de feestelijkheden in het zuiden des lands. Een keer is ze met
zeer veel enthousiasme een bierhaas.
Iedereen weet dat Christian telkens verliefd wordt op alten en ondanks
dat Jos Horsmeier geen mooie, lange verhalen meer plaatst in misc, weet
nog steeds een gedeelte van de groep dat Jos vroeger van die prachtige
epistels schreef over avonturen met mooie dames of over alledaagse kleinigheden.
Elbert schijnt iets met een cactus te hebben en verder weet iedereen
dat er kibouters in de nieuwsgroep ronddwalen die uit Tilburg komen.
Sommige bewoners
hebben in het verleden de groep opgevrolijkt door elke dag weetjes of
gedichtjes te plaatsen. Zo heeft in 1993 en 1994 Frank Teusink dagelijks
vermeld welke beroemdheden jarig waren. Dik T. Winter, een van de oudste
en meest wijze bewoners in misc, plaatst een tijdlang gedichtjes van
Kees Stip. Tot de computer die ze elke dag in misc zet het opeens abrupt
begeeft.
In de begindagen
zijn ook quizzen populair. Zo hebben we de Nederlandse songtekst-fragmentenquiz
van Adri Verhoef, die later naar nl.muziek is verhuisd. Of de kwispels,
een term die geďntroduceerd wordt door Esther Rijken in nlnet.misc,
van Stefan Linneman en Erik TKS. Dit zijn raadseltjes waarbij mensen
door het stellen van vragen erachter moeten zien te komen wat er aan
de hand is. De kwispelleider mag de vragen alleen met ‘ja’ en ‘nee’
beantwoorden. Een voorbeeld: ‘Er ligt een man dood in een duikpak midden
in het bos met in de wijde omtrek geen water’. Hierbij blijkt uiteindelijk
een blusvliegtuig een rol te hebben gespeeld. De kwispels zijn bij de
verhuizing van misc naar nl.eeuwig.september niet meeverhuisd en zijn
nog steeds te vinden in nl.misc.
De gemeenschap
die in de loop van de tijd is ontstaan, heeft zich tot het echte leven
uitgebreid. De behoefte om virtuele vrienden ook in het echt te ontmoeten
is zeer sterk aanwezig. Zo worden sinds november 1992 een paar keer
per jaar samenscholingen georganiseerd waar misc’ers elkaar in levende
lijve kunnen ontmoeten. Onduidelijk is of Truus ooit op zo’n bijeenkomst
is geweest, hoewel ze soms wel precies weet van wat er op die bijeenkomsten
is gebeurd.
De groep die bij elkaar komt is in de loop van de jaren ook steeds verder
uitgebreid. Zijn op de eerste bijeenkomst nog vijftien misc’ers, op
de bijeenkomsten eind 1996 zijn dat er al bijna 30. De samenstelling
is, mede door de generatiewisseling begin ’95, wel veranderd. Er lijken
gelukkig steeds meer vrouwen aan de discussies deel te nemen en naar
de bijeenkomsten te komen, waardoor de groep een betere afspiegeling
wordt van de gewone maatschappij.
Misc is geen uitzondering
als het gaat om het ontstaan van een gemeenschap. In veel andere nieuwsgroepen,
zoals soc.culture.netherlands oftewel SCN (zie
hoofdstuk 9), bevinden zich ook virtuele gemeenschappen waar vaste
bewoners veel informatie en lief en leed met elkaar delen. Sommige gemeenschappen
komen fysiek bij elkaar, andere bestaan alleen op het scherm. Hoe dan
ook, ondanks hun virtuele aard zijn ze een wezenlijk onderdeel van het
sociale netwerk van mensen.
© 1999 Margot Lagendijk